Δυναστεία των Παλαιολόγων

• House of Palaiologos

• Παλαιολόγοι (Βυζαντινή οικογένεια)
• House of Palaiologen
• Paleologowie (dynastia)
• Palaeologi
• Palaeologi, House of

Η Δυναστεία των Παλαιολόγων ήταν η τελευταία αυτοκρατορική οικογένεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Γενάρχης της ήταν ο Μιχαήλ Η´ Παλαιολόγος ο οποίος ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας το 1261, όταν ανακατέλαβε την Κωνσταντινούπολη και κατέλυσε τη Λατινική Αυτοκρατορία η οποία είχε ιδρυθεί μετά την Δ΄ Σταυροφορία. Η Δυναστεία των Παλαιολόγων διήρκεσε μέχρι τις 29 Μαΐου 1453 και την άλωση της Κωνσταντινούπολης από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, με τελευταίο βυζαντινό αυτοκράτορα των Κωνσταντίνο ΙΑ΄ Παλαιολόγο.
Τα χρονικά όρια της Βυζαντινής αυτοκρατορίας ξεκινούν από τα εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης στις 11 Μαΐου 330 και φτάνουν ως την τελική της πτώση, την Άλωση από τους Οθωμανούς, στις 29 Μαΐου 1453.[3] Τα όριά της μέσα στα εκτεταμένα χρονικά όρια ζωής άλλαξαν πολλές φορές αλλά στη μεγαλύτερή της έκταση διοικούσε εδάφη που περιελάμβαναν τα Βαλκάνια, την Ιταλική χερσόνησο, τη Μικρά Ασία, τη Συρία και Παλαιστίνη, την Αίγυπτο, τη σημερινή Τυνησία καθώς και μικρό τμήμα της Λιβύης, τής Αλγερίας, τού Μαρόκο καθώς και νότιες περιοχές τής Ιβηρικής χερσονήσου και της Κριμαίας.
Από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία γεννήθηκε το «εκχριστιανισμένο ρωμαϊκό κράτος της Ανατολής» με κύριο μέλημα την ανασύσταση της αυτοκρατορίας. Επί της δυναστείας του Ηρακλείου μεταμορφώθηκε στην «εξελληνισμένη αυτοκρατορία της χριστιανικής Ανατολής» όπως την αποκάλεσε μερίδα Ελλήνων ιστορικών κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα[1], και τέλος, κυρίως από το 1204 και μετά, με την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τον βενετσιάνικο στόλο και τους Λατίνους Σταυροφόρους, γεννήθηκε η «ελληνική βυζαντινή-ρωμαϊκή αυτοκρατορία» [4]. Ωστόσο, με τον όρο Έλληνες εννοείτο το Βυζάντιο από τα χρόνια του βασιλιά Όθωνα Α΄ της Γερμανίας, τον 10ο αιώνα.

Βυζάντιο, Βαλκάνια, Ιταλία, Μικρά Ασία,

Οικογενεια Παλαιολόγων

Το 1261 ο στρατηγός της αυτοκρατορίας της Νίκαιας Αλέξανδρος Στρατηγόπουλος ανακατέλαβε την Κωνσταντινούπολη εν ονόματι του Μιχαήλ Η´ Παλαιολόγου. Έτσι, η Αυτοκρατορία της Νίκαιας κατόρθωσε την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης και την ανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας το 1261.
Η περίοδος των Παλαιολόγων (1258-1453) που ακολούθησε, χαρακτηριζόταν από αποδυνάμωση και μείωση της εδαφικής εκτάσεως της αυτοκρατορίας, που οφειλόταν στους εμφυλίους του 14ου αιώνα και στις κατακτήσεις των Οθωμανών Τούρκων, πρώτα στη Μικρά Ασία και στη συνέχεια στη χερσόνησο του Αίμου. Την ίδια περίοδο όμως παρατηρείται μια άνθηση και ανανέωση της βυζαντινής τέχνης και φιλοσοφίας με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τη στροφή προς την κλασική αρχαιότητα. Παράλληλα, σε πολλές περιοχές συνεχίστηκε η λατινοκρατία, ενώ στην Ήπειρο και στην Τραπεζούντα, διατηρήθηκαν απομωνομένα και ανεξάρτητα από την Κωνσταντινούπολη κράτη, που δεν κατάφεραν να επιβιώσουν παρά ελάχιστα έτη μετά το 1453.
Στις αρχές του 14ου αιώνα, το Βυζάντιο είχε χάσει τη Μικρά Ασία, στα μέσα του ίδιου αιώνα περιορίστηκε στην Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη και στις αρχές του 15ου αιώνα στην περιοχή της Πόλης και σε κάποιες κτήσεις στα νησιά του Αιγαίου και στο λεγόμενο Δεσποτάτο του Μυστρά. Οι τελευταίοι αυτοκράτορες είχαν στραφεί προς τη δυτική χριστιανοσύνη αναζητώντας συμμάχους. Το 1438 ο Ιωάννης Η' Παλαιολόγος στη Σύνοδο της Φερράρας-Φλωρεντίας συμφώνησε στην ένωση της ανατολικής και δυτικής εκκλησίας, απόφαση η οποία δίχασε τους υπηκόους του και την Εκκλησία και δεν ήταν δυνατό να εφαρμοστεί, ειδικά μετά την Άλωση (1453). Κύριο λήμμα: Υστεροβυζαντινή περίοδος
Η διαδοχή των αυτοκρατόρων είναι η πατρακάτω:

1. Μιχαήλ Η' Παλαιολόγος (1259-1282)
2. Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγος (1282-1328), γιος του Μιχαήλ Η'
3. Μιχαήλ Θ' Παλαιολόγος (1295-1320) συναυτοκράτορας, γιος του Ανδρόνικου Β'
4. Ανδρόνικος Γ' Παλαιολόγος (1328-1341), γιος του Μιχαήλ Θ'
5. Ιωάννης Ε' Παλαιολόγος (1341-1391), γιος του Ανδρόνικου Γ'
6. Ανδρόνικος Δ' Παλαιολόγος (1376-1379), πρωτότοκος γιος του Ιωάννη Ε'
7. Ιωάννης Ζ' Παλαιολόγος (1390), γιος του Ανδρόνικου Δ'
8. Ανδρόνικος Ε' Παλαιολόγος (1403-1407) συναυτοκράτορας, γιος του Ιωάννη Ζ'
9. Μανουήλ Β' Παλαιολόγος (1391-1425), δευτερότοκος γιος του Ιωάννη Ε'
10. Ιωάννης Η' Παλαιολόγος (1425-1448), πρωτότοκος γιος του Μανουήλ Β'
11. Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος (1449-1453), τεταρτότοκος γιος του Μανουήλ Β'
    Τιτουλάριοι Αυτοκράτορες
    • Θωμάς Παλαιολόγος
    • Ανδρέας Παλαιολόγος, από το 1465. Το 1494 πώλησε τα δικαιώματά του στον Βασιλιά της Γαλλίας και με τη διαθήκη του, το 1502 τα κληροδοτούσε στους Καθολικούς Βασιλείς της Ισπανίας
    Δεσπότες του Μυστρά
    • Θεόδωρος Α' Παλαιολόγος, Δεσπότης το διάστημα 1383-1407
    • Θεόδωρος Β' Παλαιολόγος, Δεσπότης το διάστημα 1407-1443
    • Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, Δεσπότης το διάστημα 1443-1449
    • Δημήτριος Β' Παλαιολόγος, Δεσπότης το διάστημα 1449-1460
    Θωμάς Παλαιολόγος, Δεσπότης το διάστημα 1428-1460

• α1. Ανδρόνικος (Δούκας Κομνηνός) Παλαιολόγος (–μετά το 1246), νυμφεύθηκε τη Θεοδώρα Παλαιολογίνα
• β1. Μιχαήλ Η' Παλαιολόγος (1224/5–1282), νυμφεύθηκε (1253) τη Θεοδώρα (Δούκαινα) Βατάτζαινα (1240–1303)
• γ1. Μανουήλ Παλαιολόγος (1254/7–π.1259)
• γ2. Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγος (1259–1332)
• γ3. Κωνσταντίνος (Δούκας) Παλαιολόγος (π.1261–1306), σύζυγος Ειρήνης Ραούλαινας
• γ4. Θεόδωρος Παλαιολόγος (–μετά το 1310)
• γ5. Ειρήνη Παλαιολογίνα, σύζυγος Ιβάν Γ΄ Ασέν, ηγεμόνα της Βουλγαρίας
• γ6. Άννα (Κομνηνή) Παλαιολογίνα (1260–1299/1300), σύζυγος Δημητρίου (Μιχαήλ) Αγγέλου Ηπείρου
• γ7. Ευδοκία Παλαιολογίνα (–1302), σύζυγος Ιωάννου Β΄ Κομνηνού Τραπεζούντος
• γ8. Θεοδώρα Παλαιολογίνα
• γ9. (νόθη) Ευφροσύνη Παλαιολογίνα, σύζυγος Teval, χάνου της Χρυσής Ορδής
• γ10. (νόθη) Μαρία Παλαιολογίνα, σύζυγος 1.Abaqa Borjigin, ιλχάνου της Περσίας 2.Charbanden
• β2. Ιωάννης (Κομνηνός) Παλαιολόγος (–1274), σύζ. Τορνίκη
• γ1. Κωνσταντίνος (Τορνίκης) Παλαιολόγος
• γ2. Άννα Παλαιολογίνα (–1280), παντρεύτηκε (π. 1267) τον Νικόλαο Μαλιασηνό
• β3. Κωνσταντίνος Παλαιολόγος (–1271), συζ. Ειρήνη Βράναινα
• γ1. Μιχαήλ Παλαιολόγος (–π.1321)
• γ2. Ανδρόνικος Παλαιολόγος, νυμφεύθηκε την Άννα Ταρχανειώτισσα
• γ3. Μαρία Παλαιολογίνα, παντρεύτηκε τον Ισαάκιο Τορνίκη
• γ4. μία κόρη, παντρεύτηκε τον Σμίλετς της Βουλγαρίας
• γ5. Θεοδώρα Παλαιολογίνα, παντρεύτηκε τον Ιωάννη Συναδηνό
• β4. Μαρία Παλαιολογίνα (–1274), παντρεύτηκε (π.1237) τον Νικηφόρο Ταρχανειώτη
• β5. Ειρήνη Παλαιολογίνα (1218–1284), παντρεύτηκε (πριν το 1240) τον Ιωάννη Καντακουζηνό (–πριν το 1257)

Οι Παλαιολόγοι ήταν οι πρώτοι βυζαντινοί αυτοκράτορες που χρησιμοποίησαν οικόσημα και θυρεούς, ακολουθώντας τη συνήθεια που εμφανίσθηκε στη Δυτική Ευρώπη στο τέλος του 12ου αιώνα. Στην αρχή το οικόσημο τους ήταν ένας χρυσός σταυρός σε ερυθρό υπόβαθρο. Μετά την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1261, ο Μιχαήλ Παλαιολόγος πρόσθεσε τα τέσσερα ονομαζόμενα πυρεκβόλα, τα οποία έμοιαζαν στο σχήμα του γράμματος «Β» και γι' αυτό υποδείκνυαν το ρητό Βασιλεύς Βασιλέων, Βασιλεύων Βασιλευόντων.[18]
Ένα άλλο, κοινό έμβλημα των Παλαιολόγων ήταν ο δικέφαλος αετός, που μερικές φορές έφερε και το μονόγραμμα του αυτοκράτορα στο κέντρο, για το οποίο δεν υπάρχουν αναφορές χρήσης του σε οικόσημα στο Βυζάντιο. Το δικαίωμα να φέρουν το δικέφαλο αετό στα οικόσημά τους παραχωρήθηκε όμως σε ορισμένες δυτικές οικογένειες, ενώ χρησιμοποιήθηκε, μαζί με το τετραγραμμικό σταυρό, και από τον κλάδο των Παλαιολόγων που κατέστησαν μαρκήσιοι του Μομφερράτου από το 1301 ως το 1533.
Αυτοκράτορες:

1. Μιχαήλ Η' Παλαιολόγος (1259-1282)
2. Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγος (1282-1328), γιος του Μιχαήλ Η'
3. Μιχαήλ Θ' Παλαιολόγος (1295-1320) συναυτοκράτορας, γιος του Ανδρόνικου Β'
4. Ανδρόνικος Γ' Παλαιολόγος (1328-1341), γιος του Μιχαήλ Θ'
5. Ιωάννης Ε' Παλαιολόγος (1341-1391), γιος του Ανδρόνικου Γ'
6. Ανδρόνικος Δ' Παλαιολόγος (1376-1379), πρωτότοκος γιος του Ιωάννη Ε'
7. Ιωάννης Ζ' Παλαιολόγος (1390), γιος του Ανδρόνικου Δ'
8. Ανδρόνικος Ε' Παλαιολόγος (1403-1407) συναυτοκράτορας, γιος του Ιωάννη Ζ'
9. Μανουήλ Β' Παλαιολόγος (1391-1425), δευτερότοκος γιος του Ιωάννη Ε'
10. Ιωάννης Η' Παλαιολόγος (1425-1448), πρωτότοκος γιος του Μανουήλ Β'
11. Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος (1449-1453), τεταρτότοκος γιος του Μανουήλ Β'
    Τιτουλάριοι Αυτοκράτορες
    • Θωμάς Παλαιολόγος
    • Ανδρέας Παλαιολόγος, από το 1465. Το 1494 πώλησε τα δικαιώματά του στον Βασιλιά της Γαλλίας και με τη διαθήκη του, το 1502 τα κληροδοτούσε στους Καθολικούς Βασιλείς της Ισπανίας
    Δεσπότες του Μυστρά
    • Θεόδωρος Α' Παλαιολόγος, Δεσπότης το διάστημα 1383-1407
    • Θεόδωρος Β' Παλαιολόγος, Δεσπότης το διάστημα 1407-1443
    • Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, Δεσπότης το διάστημα 1443-1449
    • Δημήτριος Β' Παλαιολόγος, Δεσπότης το διάστημα 1449-1460
    Θωμάς Παλαιολόγος, Δεσπότης το διάστημα 1428-1460

ΔΙΠΚΑΕ, VIAF,EBE, LCCN, GND

12/03/2026

• Αρχαία Ελληνικά
• Λατινικά

• Αυτοκρατορικό Αραμαϊκό
• Λατινικό

Δυναστεία των Παλαιολόγων του Μομφερράτου - Βικιπαίδεια
Byzant 8
VIAF https://catalogue.nlg.gr/cgi-bin/koha/opac-authoritiesdetail.pl?authid=232553 https://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85096952.html
DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek

Αναστασία Μηλιορέλη