Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ)

• Historical Archive of Refugee Hellenism

• Ιδιωτικό

Το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού ιδρύθηκε το 1994 με σκοπό τη διάσωση, διατήρηση και διάδοση της ιστορίας και της συλλογικής μνήμης του προσφυγικού ελληνισμού. Αντικείμενο μελέτης του αποτελεί κυρίως το προσφυγικό ρεύμα που δημιουργήθηκε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922) και την Ανταλλαγή των Πληθυσμών (1923-1924), καθώς και μεταγενέστερες προσφυγικές μετακινήσεις ελληνικών πληθυσμών.

Ο φορέας εδρεύει στον Δήμο Καλαμαριάς της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης και δραστηριοποιείται σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο, καθώς το αρχειακό υλικό αφορά τον ελληνισμό της Μικράς Ασίας, του Πόντου, της Ανατολικής Θράκης, της Κωνσταντινούπολης, καθώς και προσφυγικούς πληθυσμούς της Κύπρου και της διασποράς

Το ΙΑΠΕ λειτουργεί ως Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ) του Δήμου Καλαμαριάς και υπάγεται στο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των δημοτικών πολιτιστικών οργανισμών.

Η διοίκηση του φορέα ασκείται από Διοικητικό Συμβούλιο, το οποίο είναι αρμόδιο για: τον σχεδιασμό δράσεων, τη διαχείριση των συλλογών, την υλοποίηση ερευνητικών προγραμμάτων, την ανάπτυξη συνεργασιών

συλλέγει αρχειακό υλικό κυρίως από ιδιωτικές δωρεές, προβαίνει σε ταξινόμηση και καταλογογράφηση τεκμηρίων, διατηρεί πρωτότυπα ή αντίγραφα εγγράφων ιδιωτικών συλλογών, προωθεί την ψηφιοποίηση των συλλογών σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης. Η πολιτική προσκτήσεων βασίζεται στην ένταξη τεκμηρίων που σχετίζονται με την κοινωνική και οικονομική ζωή των προσφύγων στους τόπους καταγωγής και εγκατάστασής τους.

βιβλιοθήκη – αναγνωστήριο, δύο αρχειοστάσια, χώρους γραφείων, χώρο εκδηλώσεων. Ειναι σε δημοτικό κτίριο συνολικής επιφάνειας περίπου 430 τ.μ. στην Καλαμαριά. Επιπλέον διαθέτει αποθηκευτικό χώρο και αίθουσα πολιτιστικών εκδηλώσεων («Προποντίδα»).

1.000 συλλογές ιδιωτικών αρχείων, περίπου 10.000 φωτογραφίες, 350 καρτ-ποστάλ, αρχείο προφορικών μαρτυριών (~2.500 αφηγήσεις), παλαιές εφημερίδες (1910-1946), άρθρα και δημοσιεύματα, αρχεία χαρτών

αναπτύσσει ψηφιακό αποθετήριο αρχειακού υλικού, καταχωρίζει φωτογραφικές συλλογές και τεκμήρια σε ηλεκτρονική μορφή, διαθέτει βιβλιοθήκη σύγχρονων και παλαιών εκδόσεων, έχει εκδώσει επιστημονικά βιβλία και πρακτικά συνεδρίων σχετικά με την ιστορία του προσφυγικού ελληνισμού

Δευτέρα – Παρασκευή: 09:00 – 14:00

Κατόπιν τηλεφωνικής επικοινωνίας είναι δυνατός ο προγραμματισμός επισκέψεων για ερευνητικούς σκοπούς.

Η πρόσβαση στο αρχειακό υλικό παρέχεται: σε ερευνητές, σε φοιτητές, σε εκπαιδευτικούς, στο ευρύ κοινό κατόπιν υποβολής σχετικής αίτησης στο φορέα.

Η χρήση του υλικού επιτρέπεται σύμφωνα με τον κανονισμό λειτουργίας του αρχείου και τη νομοθεσία περί πνευματικών δικαιωμάτων και προστασίας προσωπικών δεδομένων.

Η βιβλιοθήκη λειτουργεί ως αναγνωστήριο (μη δανειστική) και παρέχεται δυνατότητα μερικής αναπαραγωγής υλικού για ερευνητικούς σκοπούς μετά από σχετική έγκριση.

επιτόπου στους χώρους του αρχείου, μέσω του ψηφιακού αποθετηρίου που αναπτύσσεται σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης

Αναγνωστήριο – χώρος μελέτης για ερευνητές, Εσωτερική εξειδικευμένη βιβλιοθήκη σχετική με τον προσφυγικό ελληνισμό, Πρόσβαση σε φωτογραφικές συλλογές και τεκμήρια, Πρόσβαση σε αρχείο προφορικών μαρτυριών, Ηλεκτρονικός υπολογιστής για αναζήτηση ψηφιοποιημένου υλικού (κατόπιν συνεννόησης).
Υπηρεσίες Πληροφόρησης: Παροχή καθοδήγησης από το προσωπικό για τον εντοπισμό τεκμηρίων, Βοήθεια στη χρήση καταλόγων και ταξινομημένων συλλογών, Πληροφοριακή υποστήριξη σε φοιτητές, ερευνητές και εκπαιδευτικούς
Γλώσσες Εξυπηρέτησης: Ελληνικά, Αγγλικά

Φωτοτυπίες εγγράφων, Ψηφιακά αντίγραφα (αρχεία εικόνας), Φωτογραφική αναπαραγωγή τεκμηρίων, Παροχή ψηφιοποιημένων αρχείων όπου υπάρχουν διαθέσιμα
Όροι και Περιορισμοί: Η αναπαραγωγή επιτρέπεται μόνο για ερευνητικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς, Τεκμήρια που περιέχουν προσωπικά δεδομένα υπόκεινται σε περιορισμούς,Η δημοσίευση υλικού απαιτεί έγγραφη άδεια του φορέα, Εφαρμόζεται η νομοθεσία περί πνευματικών δικαιωμάτων
Ενδέχεται να προβλέπεται συμβολική χρέωση για: φωτοτυπίες, ψηφιακά αρχεία υψηλής ανάλυσης, εκτεταμένες αναζητήσεις

Αναγνωστήριο – χώρος μελέτης, Βιβλιοθήκη, Αίθουσα πολιτιστικών εκδηλώσεων («Προποντίδα»), Χώροι περιοδικών εκθέσεων και παρουσιάσεων, Η πρόσβαση στους χώρους είναι ελεύθερη κατά το ωράριο λειτουργίας ή κατόπιν συνεννόησης.

Συντάκτης: Αντωνια Καρατατη

Ημερομηνία σύνταξης: 28/02/2026

Πηγές: https://iape.org.gr/