Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο

• Hellenic Literary and Historical Archive

• ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ

• Private

Το ΕΛΙΑ ιδρύθηκε επισήμως, με τη μορφή μη κερδοσκοπικού σωματείου, το 1980. Οφείλει πολλά στους δωρητές αρχειακού και έντυπου υλικού, στους εθελοντές συνεργάτες και στους γενναιόδωρους χορηγούς που στήριξαν τη λειτουργία του. Από το 2009 αποτελεί τμήμα του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ). το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο του ΜΙΕΤ διασώζονται πολύτιμα κατάλοιπα των τελευταίων αιώνων, πρωτογενείς και έντυπες πηγές, που ταξινομούνται και προσφέρονται ελεύθερα στην έρευνα. Αρχεία, φωτογραφίες, χάρτες, εφήμερα και ο έντυπος πλούτος μιας από τις μεγαλύτερες ελληνικές βιβλιοθήκες για τον 19ο αιώνα, φωτίζουν πτυχές της ιστορίας και του πολιτισμού του νεότερου ελληνισμού.

Από το 1990 στεγάστηκε σε ιδιόκτητο διατηρητέο κτίριο της οδού Αγίου Ανδρέου 5, στην Πλάκα. Το 1997 ξεκίνησε η λειτουργία του και στη Θεσσαλονίκη, με πρωτεργάτρια τη Μαργαρίτα Καλαφάτη.

Με το υπ’ αριθμόν 11703/31-12-1986 συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Σοφίας Κούσουλα-Παναγάκη και σε συνδυασμό με την υπ’ αριθμόν 11789/4-2-1987 πράξη εξόφλησης υπολοίπου τμήματος αγοραπωλησίας ακινήτου της ίδιας συμβολαιογράφου το κτήριο στην οδό Αγίου Ανδρέου 5 περιέρχεται στο σωματείο με την επωνυμία «Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο».
Ο ιδρυτής, Μάνος Χαριτάτος, δεχόταν δεκάδες οικονομικές προσφορές από αρχιτεκτονικά γραφεία και προσπαθούσε να βρει χρηματοδότες για την αποκατάσταση του κτηρίου. Έστελνε επιστολές, σχεδίαζε ένα φυλλάδιο για να ενημερώσει το ευρύτερο κοινό για την ανάγκη συγκέντρωσης χρημάτων, ώστε να αναστηλωθεί το κτήριο, που είχε κηρυχθεί διατηρητέο από τις 24 Οκτωβρίου 1980 και αναγνωρίστηκε με απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών (Αρ. 18/1981). Η απόφαση αυτή ανανεώνεται στις 4 Αυγούστου 1986 (ΦΕΚ 720/τ. Β/23-10-8).

Η κεντρική διοίκηση βρίσκεται στην Αθήνα, όμως υπάρχει παράρτημα και στην Θεσσαλονίκη. Το διοικητικό προσωπικό αποτελείται από την υπεύθυνη του τμήματος ελληνισμού Αιγύπτου και συλλογής χαρτών Ματθίλδη Πυρλή, την υπεύθυνη του τμήματος παραστατικών τεχνών Κωνσταντίνα Σταματογιαννάκη, και τον υπέυθυνο φωτογραφικού αρχείου Κωνσταντίνο Φιολάκη

Το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (Ε.Λ.Ι.Α.) εφαρμόζει συστηματική πολιτική διαχείρισης ενεργών και ημιενεργών αρχείων, με στόχο τη διασφάλιση, οργάνωση, τεκμηρίωση και μακροχρόνια διατήρηση αρχειακού υλικού που αφορά τη νεοελληνική λογοτεχνία και την ιστορία. Τα ενεργά αρχεία παρακολουθούνται σε συνεργασία με τους παραγωγούς τους (συγγραφείς, εκδότες, διανοούμενους, φορείς), ώστε να εξασφαλίζεται η ομαλή μεταβίβασή τους όταν ολοκληρωθεί ο διοικητικός ή δημιουργικός τους κύκλος, ενώ τα ημιενεργά αρχεία υφίστανται βασική ταξινόμηση και συντηρούνται σε κατάλληλες συνθήκες μέχρι την οριστική τους ένταξη στις συλλογές. Το εύρος του αρχειακού υλικού που έχει εντάξει το Ε.Λ.Ι.Α. περιλαμβάνει λογοτεχνικά κατάλοιπα (χειρόγραφα, επιστολές, ημερολόγια), εκδοτικά αρχεία, προσωπικά και οικογενειακά αρχεία, φωτογραφίες, έντυπα, εφημερίδες και τεκμήρια κοινωνικής και πολιτικής ιστορίας του 19ου και 20ού αιώνα. Η πολιτική προσκτήσεων βασίζεται κυρίως σε δωρεές και καταθέσεις ιδιωτών ή οργανισμών, αλλά περιλαμβάνει επίσης αγορές σπάνιου υλικού, καθώς και περιπτώσεις δανεισμού για ερευνητικούς ή εκθεσιακούς σκοπούς. Παράλληλα, ο φορέας ασκεί ενεργητική πολιτική εντοπισμού και διάσωσης αρχείων που κινδυνεύουν με απώλεια ή καταστροφή, ιδίως όταν πρόκειται για τεκμήρια ιδιαίτερης ιστορικής ή πολιτιστικής αξίας, επιβεβαιώνοντας τον δημόσιο και ερευνητικό του χαρακτήρα.

Το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο που ανεγέρθηκε το 1925 με σχέδιο του πολιτικού μηχανικού Ιωάννη Ιωαννίδη, ανήκει στην πρώιμη γενιά αστικών κατασκευών με φέροντα οργανισμό από οπλισμένο σκυρόδεμα και αποτελούσε αρχικά κατοικία (ιδιοκτησίας οικογένειας Μάτσα) πριν μετατραπεί σε χώρο αρχειακής χρήσης. Η ανακαίνιση και προσαρμογή του για εκθεσιακούς, αρχειακούς και ερευνητικούς σκοπούς επέτρεψε την ενοποίηση μεγάλου όγκου αρχειακού υλικού υπό ενιαίο κατάλυμα και την προσφορά κατάλληλων συνθηκών φύλαξης και πρόσβασης για ερευνητές, ενώ αποτελεί και σημαντικό μνημείο αρχιτεκτονικού χαρακτήρα στη ζώνη της Πλάκας, αναδεικνύοντας παράλληλα τη σχέση του Αρχείου με το ιστορικό αστικό περιβάλλον της Αθήνας.

Το ΕΛΙΑ συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό ιδιωτικών αρχείων (προσώπων, οικογενειών, συλλόγων, εταιρειών κ.ά.). Στη συλλογή αρχείων διακρίνονται δύο κυρίως ενότητες: ιστορικά αρχεία και αρχεία λογοτεχνίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ιστορικά αρχεία που αφορούν την επανάσταση του 1821. Στην ενότητα των λογοτεχνικών αρχείων διασώζονται τα επάλληλα ίχνη των γραφών και του μόχθου των λογοτεχνών από τον 19ο αιώνα ως τις μέρες μας, η επιστολογραφική τους επικοινωνία και ενδιαφέροντα τεκμήρια των βίων τους. Κριτικοί λογοτεχνίας και εκδότες λογοτεχνικών περιοδικών και εφημερίδων αποτυπώνουν στα αρχεία τους την κίνηση αισθητικών ρευμάτων και ιδεών.
Η Βιβλιοθήκη του ΕΛΙΑ διαθέτει περισσότερoυς από 130.000 τίτλους βιβλίων, περιοδικών, εφημερίδων, ημερησίων και ετήσιων εκδόσεων, που καλύπτουν την εκδοτική δραστηριότητα του 19ου, 20ου και 21ου αιώνα στην Ελλάδα. Η συλλογή βιβλίων του 19ου αιώνα αριθμεί 15.000 τίτλους ελληνικών βιβλίων, φυλλαδίων και μονοφύλλων και αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες βιβλιοθήκες που υπάρχουν στον κόσμο ειδικευμένες στον ελληνικό 19ο αιώνα. Η συλλογή βιβλίων του 20ού αιώνα αριθμεί 70.000 τίτλους βιβλίων που εκδόθηκαν στον ελληνικό χώρο και όπου αλλού υπάρχει ελληνική δραστηριότητα. Η συλλογή του ημερήσιου και περιοδικού Τύπου περιλαμβάνει 10.000 περίπου τίτλους εφημερίδων και περιοδικών, κάποιους από αυτούς σε πλήρεις σειρές και εκτείνεται χρονικά από τις αρχές του 19ου αι. και τα προεπαναστατικά χρόνια μέχρι τις μέρες μας. Το Φωτογραφικό Αρχείο του φορέα περιλαμβάνει περίπου 400.000 φωτογραφίες που απεικονίζουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων από τα μέσα του 19ου έως τα τέλη του 20ού αιώνα, όπως πορτρέτα προσωπικοτήτων της πολιτικής, λογοτεχνικής, καλλιτεχνικής και οικονομικής ζωής, σκηνές από την καθημερινή ζωή, τοπία από όλη την επικράτεια και εικόνες από σημαντικά ιστορικά γεγονότα, καθώς επίσης περιλαμβάνει και τη συλλογή των περισσότερων από 10.000 καρτ‑ποστάλ που συνδέονται με την εποχή και την ιστορία της Ελλάδας και των Βαλκανίων.

Το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο διαθέτει αρκετά δημοσιευμένα και προσβάσιμα εργαλεία έρευνας: Κατάλογος Ονομάτων Εκτοπισμένων Ελληνοεβραίων, Τα παλιά ξενοδοχεία της Αθήνας από το 1830 έως το 1940, Ηλεκτρονικός Κατάλογος Βιβλιοθήκης (OPAC) και Κατάλογος Ψηφιοποιημένων Συλλογών

Το αναγνωστήριο της Βιβλιοθήκης λειτουργεί από Τρίτη έως Παρασκευή, 09:00 – 14:00. Στα υπόλοιπα τμήματα χρειάζεται ραντεβού.

Η πρόσβαση στο υλικό και η χρήση του επιτρέπεται ύστερα από συνεννόηση με τον υπεύθυνο κάθε συλλογής, ανάλογα με την κατάσταση διατήρησης και το στάδιο ταξινόμησής του.
Κάθε ενδιαφερόμενος δικαιούται να μελετά το υλικό της βιβλιοθήκης, αφού πρώτα εγγραφεί ως μέλος της. Η εγγραφή είναι δωρεάν και γίνεται με βάση τα στοιχεία της αστυνομικής ταυτότητας. Για την μελέτη στο αναγνωστήριο της βιβλιοθήκης οι ερευνητές πρέπει να αφήνουν την κάρτα μέλους στην υποδοχή και να την παραλαμβάνουν κατά την έξοδο από το χώρο.
Ανάλογα με την συλλογή που τον ενδιαφέρει, ο ερευνητής πρέπει να συμπληρώσει τα αντίστοιχα έντυπα για τη χρήση και την πιθανή αναπαραγωγή υλικού.
Οι ερευνητές πριν παραλάβουν το υλικό που θα μελετήσουν πρέπει να αφήνουν τα προσωπικά τους αντικείμενα (τσάντες, σακίδια κ.λπ.) στις θυρίδες φύλαξης κρατώντας τα απαραίτητα για τη μελέτη.
Κάθε ερευνητής μπορεί να ζητήσει μέχρι πέντε (5) φακέλους/κουτιά αρχείων και μέχρι πέντε (5) τίτλους βιβλίων ή περιοδικών ημερησίως. Για τα Αρχεία Παραστατικών Τεχνών και τις συλλογές Εφημέρων και Χαρτών πρέπει να προηγείται συνεννόηση (τηλεφωνική ή ηλεκτρονική επικοινωνία) με τους υπεύθυνους.

οι επιτόπιες υπηρεσίες προς τους ερευνητές περιλαμβάνουν αναγνωστήριο για μελέτη αρχειακού υλικού και βιβλιογραφικών πηγών, μη δανειστική βιβλιοθήκη με πλούσιες συλλογές βιβλίων, εφημερίδων και περιοδικών, καθώς και χώρο υποδοχής όπου το προσωπικό καθοδηγεί τους επισκέπτες στην πρόσβαση και αναζήτηση των συλλογών. Το προσωπικό υποστηρίζει την καθοδήγηση στους ερευνητές για την πλοήγηση και αναζήτηση συγκεκριμένων τεκμηρίων, ενώ οι χώροι και οι υπηρεσίες έχουν οργανωθεί ώστε να διευκολύνουν την επιτόπια μελέτη. Στην επίσημη ιστοσελίδα δεν αναφέρονται λεπτομέρειες για τις γλώσσες που μιλάει το προσωπικό, την ύπαρξη ειδικών αιθουσών χαρτών, μικροδελτίων, οπτικοακουστικών μέσων ή ηλεκτρονικών υπολογιστών, ούτε για τυχόν χρεώσεις για υπηρεσίες αναζήτησης.

οι υπηρεσίες αναπαραγωγής που προσφέρονται στο κοινό αφορούν ψηφιακά αντίγραφα φωτογραφιών και άλλων τεκμηρίων από το Φωτογραφικό Αρχείο του φορέα. Τα ψηφιακά αντίγραφα χορηγούνται με χρέωση, η οποία διαφέρει ανάλογα με τον τύπο αρχείου που ζητείται (π.χ. διαφορετική ανάλυση για ιδιωτική/παιδαγωγική χρήση και για δημόσια επιστημονική ή εμπορική χρήση), αλλά δεν χρεώνονται πνευματικά δικαιώματα από το ίδιο το Φωτογραφικό Αρχείο. Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι ψηφιακών αρχείων: χαμηλής ανάλυσης (150 dpi, 1600 pixels) για προσωπική ή εκπαιδευτική χρήση και υψηλότερης ανάλυσης (300 dpi, 2600 pixels) για δημόσια ή επιστημονική χρήση. Τα διαθέσιμα υδατοσημασμένα ψηφιακά αρχεία που βρίσκονται αναρτημένα στον ιστότοπο είναι ελεύθερα πρόσβασης υπό τον όρο ότι συνοδεύονται από σαφή αναφορά στην πηγή και στον δημιουργό της εικόνας. Για τεκμήρια που δεν έχουν ψηφιοποιηθεί και για τα οποία το Αρχείο δεν κατέχει τα πνευματικά δικαιώματα, ο ερευνητής είναι υπεύθυνος να αναζητήσει και να εξασφαλίσει τις άδειες από τους κατόχους των δικαιωμάτων πριν από τη δημόσια χρήση. Επιπλέον, για την παραχώρηση ψηφιακών αντιγράφων απαιτείται συμπλήρωση ειδικής αίτησης παραγγελίας υλικού, όπου ο αιτών δηλώνει τον σκοπό χρήσης και τους ειδικούς όρους υπό τους οποίους θα γίνει χρήση των αντιγράφων, όπως π.χ. για εικονογράφηση έκδοσης, παιδαγωγική προβολή ή παραγωγή μέσων, με ρητή δέσμευση αναφοράς της πηγής και παράδοσης ενός αντιτύπου του τελικού προϊόντος στο ΕΛΙΑ.

ο βασικός χώρος στο κτήριο της οδού Αγίου Ανδρέου στην Πλάκα της Αθήνας περιλαμβάνει χώρους όπου έχουν πραγματοποιηθεί εκθέσεις και άλλες εκδηλώσεις με υλικό από τις συλλογές του Αρχείου, που λειτουργούν ως σημεία προβολής της ιστορικής και πολιτιστικής του δραστηριότητας. Επιπλέον, στον χώρο προβλέπεται η λειτουργία αναγνωστηρίου και υπηρεσιών υποδοχής ερευνητών, όπου οι επισκέπτες μπορούν να μελετήσουν το υλικό και να έχουν πρόσβαση στις ψηφιοποιημένες συλλογές μέσω ειδικών ηλεκτρονικών συστημάτων αναζήτησης.

Ημερομηνία δημιουργίας: 04/03/26

• Greek

• Greek

https://www.elia.org.gr/

Λαζαρίδου Κυριακή