Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο(ΕΛΙΑ)-Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης(ΜΙΕΤ)

• Hellenic Literary and Historical Archive (ELIA) - Cultural Foundation of the National Bank of Greece (CFNBG)

• Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο(ΕΛΙΑ)

• Ιδιωτικό
• Εκπαιδευτικά

Το ΕΛΙΑ ιδρύθηκε το 1980 από τον Μάνο Χαριτάτο και τον Δημήτρη Πόρτολο, με τη μορφή μη κερδοσκοπικού σωματείου. Το 1997 ξεκίνησε η λειτουργία του ΕΛΙΑ και στη Θεσσαλονίκη. Από το 2009 αποτελεί τμήμα του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ). Το ΕΛΙΑ στη Θεσσαλονίκη ιδρύθηκε το 1997. Διαθέτει πλήθος αρχείων και φωτογραφιών που αφορούν τη Βόρεια Ελλάδα, βιβλιοθήκη, αναγνωστήριο και εκθεσιακό χώρο

Ο φορέας εδρεύει στην περιοχή της Πλάκας, στο κέντρο της Αθήνας . Διατηρεί επίσης οργανωμένο παράρτημα στη Θεσσαλονίκη, καλύπτοντας γεωγραφικά τις ανάγκες της Βόρειας Ελλάδας. Το ΕΛΙΑ λειτουργεί μέσα στο πολιτιστικό πλαίσιο του Νέου Ελληνισμού. Οι συλλογές του αντανακλούν την πνευματική, κοινωνική και οικονομική ζωή της Ελλάδας από τον 19ο αιώνα έως σήμερα. Ως τμήμα του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ), εντάσσεται σε ένα πλαίσιο προαγωγής των γραμμάτων και των τεχνών, ευνοεί την έρευνα και βοηθά στη διάσωση της ιστορικής μνήμης.

Από την ίδρυσή του το 1980 έως το 2009, ο φορέας λειτουργούσε με τη νομική μορφή του μη κερδοσκοπικού σωματείου μη κερδοσκοπική εταιρεία. Από το 2009, το ΕΛΙΑ απορροφήθηκε από το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ) και πλέον αποτελεί οργανικό του τμήμα. Η λειτουργία του διέπεται από το Καταστατικό του ΜΙΕΤ (Κοινωφελές Ίδρυμα Ιδιωτικού Δικαίου) και τις σχετικές διατάξεις περί προστασίας της εθνικής αρχειακής κληρονομιάς. Οι αρμοδιότητές του ορίζονται από τον εσωτερικό κανονισμό του Ιδρύματος και τις συμβάσεις δωρεάς των αρχείων.

Ο φορέας αποτελεί οργανικό τμήμα του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ) και διοικείται από το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος. Η εσωτερική του διάρθρωση περιλαμβάνει τμήματα όπως, τμήμα αρχείων, τμήμα ελληνισμού Αιγύπτου, παραστατικών εργών, φωτογραφικό αρχείο, χάρτες. Η βιβλιοθήκη της αποτελείται από εφήμερα, ψηφιοποιημένους τύπους και ημερολόγια, σχολικά ψηφοποιημένα βιβλία, ακόμη παρέχουν προφορικές μαρτυρίες.

Στις συλλογές του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου (ΕΛΙΑ) σώζονται αρχεία, έντυπα, φωτογραφίες, χάρτες και εφήμερα . Στο τμήμα παραστατικών τεχνών φυλάσσονται αρχεία και έντυπα που αφορούν την ελληνική καλλιτεχνική παραγωγή στο θέατρο, τον κινηματογράφο, τη μουσική και τον χορό από τον 19ο αιώνα ως σήμερα. Το Φωτογραφικό Αρχείο αποτελείται από 400.000 φωτογραφίες από τα μέσα του 19ου και μέχρι το τέλος του 20ού αιώνα και περιλαμβάνεται και η συλλογή περισσότερων από 10.000 καρτ-ποστάλ.. Η Βιβλιοθήκη του ΕΛΙΑ περιέχει περισσότερους από 100.000 τίτλους βιβλίων, περιοδικών, ημερολογίων και εφημερίδων. Η συλλογή του ΕΛΙΑ, επιπλέον παρέχει ελληνικά έντυπα βιβλία και περιοδικά, αλλά και χαρτών. Επίσης, το τμήμα εφήμερων τεκμηρίων διασώζει χαρτώα τεκμήρια, δηλαδή τα φαινομενικά ασήμαντα τεκμήρια της καθημερινότητας —ετικέτες, εισιτήρια, μετοχές και ομολογίες, διπλώματα, προεκλογικές αφίσες, διαφημιστικό υλικό κ.ά. ξεπερνούν τις 10.000. Το μεγαλύτερο κομμάτι της συλλογής, όπως αναφέρθηκε, είναι από δωρεές που περιλαμβάνουν ελληνικές εκδόσεις, καθώς και ξενόγλωσσα βιβλία ελληνικού ενδιαφέροντος του 19ου, του 20ού και του 21ου αιώνα. Τέλος, σπάνια καταστρέφονται τεκμήρια, καθώς είναι ιστορικά

Κτήριο ΕΛΙΑ: πάνω από εκατό χρόνια ιστορίας 1925-2025. Το ΕΛΙΑ ιδρύθηκε επισήμως, με τη μορφή μη κερδοσκοπικού σωματείου, το 1980. Από το 1990 στεγάστηκε σε ιδιόκτητο διατηρητέο κτίριο της οδού Αγίου Ανδρέου 5, στην Πλάκα, αρχικά το κτήριο είχε τον αριθμό 6 και τελικά το 1930 κατέληξε στην σημερινή της μορφή. Το 1997 ξεκίνησε η λειτουργία του παραρτήματος και στη Θεσσαλονίκη. Επιπλέον, ο διαρκής εμπλουτισμός των συλλογών του ΕΛΙΑ κατά τη δεκαετία του 90' και η τήρηση των κανόνων σωστής φύλαξής τους κατέστησαν απαραίτητη την επέκταση των δραστηριοτήτων του στο απέναντι κτήριο, στην οδό Αγίου Ανδρέου 4.

Οι αρχειακές συλλογές του ΕΛΙΑ άρχισαν να συγκροτούνται συστηματικά από το 1980 με σκοπό τη διάσωση τεκμηρίων του 19ου και 20ού αιώνα, κυρίως μέσω δωρεών ιδιωτών και στοχευμένων αγορών. Το υλικό καλύπτει θεματικά τη νεοελληνική λογοτεχνία, τις τέχνες, την πολιτική ιστορία και την οικονομία, περιλαμβάνοντας έναν τεράστιο όγκο τεκμηρίων που αποτελείται από 400.000 φωτογραφίες, 100.000 τίτλους βιβλίων και περιοδικών, καθώς και χιλιάδες αρχειακούς φακέλους, χάρτες και εφήμερα. Τα τεκμήρια αυτά βρίσκονται σε διάφορα υποστρώματα, με κυρίαρχο το χαρτί, δηλαδή χειρόγραφακαι έντυπα, αλλά και γυάλινες πλάκες, αρνητικά φιλμ και ψηφιακά μέσα, αποτελώντας μια ολοκληρωμένη πηγή για την ανάδειξη της ιστορίας και του πολιτισμού της νεότερης Ελλάδας.

Ο φορέας παρέχει πληθώρα εργαλείων έρευνας τόσο σε ηλεκτρονική όσο και σε έντυπη μορφή, εξασφαλίζοντας την πρόσβαση στις συλλογές του μέσω της επίσημης ιστοσελίδας του https://www.elia.org.gr/ . Οι ερευνητές μπορούν να αναζητήσουν υλικό στους ηλεκτρονικούς καταλόγους OPAC που αφορούν τη Βιβλιοθήκη, τα Αρχεία, το Φωτογραφικό Αρχείο και τα Εφήμερα, ενώ μεγάλο μέρος των περιοδικών του 19ου αιώνα είναι προσβάσιμο μέσω του Ψηφιακού Αποθέματος. Ακόμη, οι ψηφιακές συλλογές γίνονται αναζητήσιμες στο Europeana και στο SearchCulture.

Στο κεντρικό κτίριο της Αθήνας , το αναγνωστήριο της Βιβλιοθήκης και των Εφήμερων λειτουργεί με σταθερό ωράριο για το κοινό από Τρίτη έως Παρασκευή, 09:00 – 14:00. Ενώ , σε όλα τα υπόλοιπα τμήματα, δηλαδή τα Ιστορικά και Λογοτεχνικά Αρχεία, Φωτογραφικό Αρχείο, Συλλογή Χαρτών, Αρχεία Παραστατικών Τεχνών, καθώς και στο παράρτημα της Θεσσαλονίκης, η επίσκεψη δεν ακολουθεί σταθερό ωράριο ελεύθερης προσέλευσης αλλά πραγματοποιείται με προγραμματισμένο ραντεβού.

Υπάρχουν κάποιοι συγκεκριμένοι όροι όσον αφορά τη χρήση αρχειακού υλικού, συγκεκριμένα: Η πρόσβαση στο υλικό του ΕΛΙΑ προϋποθέτει τη δωρεάν εγγραφή του ερευνητή με την επίδειξη αστυνομικής ταυτότητας και την τήρηση αυστηρών κανόνων προστασίας των τεκμηρίων. Η μελέτη αρχειακών συλλογών, χαρτών και παραστατικών τεχνών γίνεται κατόπιν συνεννόησης, με ημερήσιο όριο έως πέντε φακέλους ή τίτλους ανά ερευνητή. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, τα προσωπικά αντικείμενα φυλάσσονται σε θυρίδες, η χρήση στυλό απαγορεύεται ,επιτρέπεται μόνο μολύβι, ενώ το υλικό πρέπει να παραμένει στην αρχική του τάξη χωρίς καμία επέμβαση. Οι ερευνητές οφείλουν να συμπληρώνουν τα απαραίτητα έντυπα για την αναπαραγωγή υλικού, να διατηρούν τα κινητά τους σε αθόρυβη λειτουργία και, μετά την ολοκλήρωση της εργασίας τους, να καταθέτουν στο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ ένα αντίτυπο της μελέτης που προέκυψε από τη χρήση των συλλογών

Η πρόσβαση στον φορέα επιτυγχάνεται μέσω σταθμών μετρού. Το γεγονός ότι βρίσκεται σε ιστορική περιοχή την κάνει δύσκολα προσιτή με αμάξι. Τέλος, σε ερευνητές με κινητικές δυσκολίες, συστήνεται η επικοινωνία με τον φορέα για την παροχή οδηγιών ή διευκόλυνσης πριν επισκεφτούν το κτίριο.

Ο φορέας παρέχει εξειδικευμένες υπηρεσίες πληροφόρησης μέσω των επιμέρους τμημάτων του (Αρχεία, Βιβλιοθήκη, Φωτογραφικό, Εφήμερα, Παραστατικές Τέχνες). Διαθέτει οργανωμένα αναγνωστήρια για την μελέτη των συλλογών και παρέχει τη δυνατότητα αναζήτησης υλικού μέσω των ηλεκτρονικών καταλόγων OPAC. Το προσωπικό του φορέα καθοδηγεί τους ερευνητές στον εντοπισμό των τεκμηρίων και παρέχεται η δυνατότητα επικοινωνίας μέσω τηλεφώνου ή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για τυχόν ερωτήσεις και απορίες.

Η αναπαραγωγή του υλικού είναι περιορισμένη και γίνεται μόνο μέσω φωτογράφησης από τον ίδιο τον ερευνητή έως το 10% της ενότητας, αφού πρώτα συμπληρωθεί το σχετικό δελτίο και ενημερωθούν οι υπεύθυνοι. Ο ερευνητής πρέπει να έχει μαζί του δικό του εξοπλισμό, ψηφιακή μηχανή και καλώδιο ελέγχου, και είναι αποκλειστικά υπεύθυνος για την τήρηση της νομοθεσίας περί πνευματικών δικαιωμάτων και προσωπικών δεδομένων (Ν. 2121/1993 και Ν. 2472/1997). Σε περίπτωση δημοσίευσης, απαιτείται έγγραφη άδεια από το ΜΙΕΤ και υποχρεωτική αναφορά της πηγής με την ένδειξη "ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ" και το όνομα της συλλογής

Οι χώροι του ΕΛΙΑ που είναι προσβάσιμοι στο κοινό περιορίζονται στα αναγνωστήρια για μελέτη και έρευνα. Ανά περιόδους διοργανώνει εκθέσεις και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Οι ερευνητές έχουν δωρεάν πρόσβαση στο διαδίκτυο για χρήση των καταλόγων, ενώ οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να βρουν τις εκδόσεις του φορέα στα βιβλιοπωλεία του ΜΙΕΤ

Διεθνές Πρότυπο για την Περιγραφή Φορέων Διατήρησης Αρχείων (ISDIAH) και το ελληνικό πρότυπο ΔΙΠΠΕΦΔΑ. Για την καθιερωμένη μορφή του ονόματος του φορέα συντάχθηκε σύμφωνα με το πρότυπο ISAAR(CPF).

2026

• Ελληνικά

• Ελληνικό

https://www.elia.org.gr/

Νικολέτα Νεμσάια