Αρχείο Ιστορικού Αρχείου Προσφυγικού Ελληνισμού Δήμου Καλαμαριάς

• Historical Archive of Refugee Hellenism
• Historical Archive of Refugee Hellenism of the Municipality of Kalamaria

• ΙΑΠΕ

Το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ) ιδρύθηκε το 1994 με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Καλαμαριάς. Η δημιουργία του υπήρξε το αποτέλεσμα της ανάγκης για τη διάσωση της ιστορικής μνήμης των προσφύγων που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922) και την ανταλλαγή πληθυσμών. Από την ίδρυσή του έως σήμερα, ο φορέας λειτουργεί αδιάλειπτα υπό την αιγίδα του Δήμου, διατηρώντας το αρχικό του όνομα και διευρύνοντας συνεχώς τις πηγές δικαιοδοσίας του μέσω προγραμματικών συμβάσεων για τη διάσωση της προσφυγικής κληρονομιάς.

Η έδρα του ΙΑΠΕ βρίσκεται στον Δήμο Καλαμαριάς (Θεσσαλονίκη), μια περιοχή που ταυτίστηκε ιστορικά με την υποδοχή και εγκατάσταση χιλιάδων προσφύγων.
Το πολιτιστικό πλαίσιο του φορέα ορίζεται από τη μελέτη του Ποντιακού, Μικρασιατικού, Θρακικού και Ανατολικορωμυλιώτικου Ελληνισμού. Το Αρχείο αποτελεί το πνευματικό κέντρο μιας περιοχής που λειτουργεί ως "ζωντανό μουσείο" της προσφυγικής μνήμης στον ελλαδικό χώρο.

Ο φορέας λειτουργεί ως οργανική μονάδα του Δήμου Καλαμαριάς (ΝΠΔΔ), βασιζόμενος στον Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων και στις σχετικές αποφάσεις ίδρυσης του Δημοτικού Συμβουλίου (Αρ. Αποφ. 248/1994). Η λειτουργία του διέπεται από εσωτερικό κανονισμό που ορίζει τις αρμοδιότητες συλλογής, ταξινόμησης και διάθεσης του υλικού, καθώς και τις διατάξεις περί προστασίας προσωπικών δεδομένων (GDPR) για τις προφορικές μαρτυρίες.

Το ΙΑΠΕ υπάγεται διοικητικά στην Αντιδημαρχία Παιδείας & Πολιτισμού του Δήμου Καλαμαριάς. Η δομή του αποτελείται από:
Επιστημονικό Συμβούλιο, Τμήμα Αρχειακών Συλλογών, Τμήμα Προφορικής Ιστορίας, Γραμματεία/Βιβλιοθήκη

Ο φορέας εφαρμόζει ενεργητική πολιτική προσκτήσεων μέσω δωρεών από ιδιώτες, συλλόγους και φορείς. Επικεντρώνεται στη διάσωση "εφήμερων" τεκμηρίων και προσωπικών αρχείων που κινδυνεύουν με αφανισμό.

Το ΙΑΠΕ φιλοξενήθηκε από την ίδρυσή του (1994) μέχρι το 2010 σε δημοτικό κτίριο στην οδό Ερατύρας 35 στον συνοικισμό Βυζαντίου. Από τότε έχει μεταφερθεί σε νεόδμητο δημοτικό χώρο στη σημερινή διεύθυνση (Ανδρέα Παπανδρέου 29Α) στον συνοικισμό Αγίου Ιωάννου. Οι νέες εγκαταστάσεις του περιλαμβάνουν χώρο βιβλιοθήκης που λειτουργεί ως αναγνωστήριο, δύο αρχειοστάσια, γραφεία, χώρο εκδηλώσεων και τέσσερις τουαλέτες σε διαμέρισμα 1ου ορόφου συνολικής επιφάνειας 430 τ.μ. Επίσης, μία ισόγεια αίθουσα 50 τ.μ. που διέθεσε στον Σύλλογο Φίλων του ΙΑΠΕ, καθώς και υπόγειο αποθηκευτικό χώρο 90 τ.μ. στην ίδια διεύθυνση.
Επιπλέον, στο ΙΑΠΕ ανήκει η αίθουσα πολιτιστικών εκδηλώσεων «Προποντίδα» επιφάνειας 110 τ.μ., στην παραλιακή λεωφόρο (Νικολάου Πλαστήρα 14). Σ’ αυτήν την αίθουσα, στην οποία φιλοξενείται ο προοδευτικός Σύλλογος Αρετσούς-Δέρκων, πραγματοποιούμε ποικίλες πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Τέλος, στο ΙΑΠΕ ανήκει διαμέρισμα 1ου ορόφου επιφάνειας 120 τ.μ. στην οδό Κ. Καραμανλή 42, το οποίο παραχώρησε στο άλλο ΝΠΔΔ του Δήμου, το Μουσείο Φωτογραφίας Χρήστου Καλεμκερή, για τις ανάγκες του.

1.000 συλλογές ιδιωτικών αρχείων, 1.000 συλλογές 10.000 φωτογραφιών, 350 καρτ – ποστάλ με απόψεις πόλεων και χωριών της Μικράς Ασίας, του Πόντου, της Ανατολικής Θράκης και της Μικρασιατικής Εκστρατείας, 2.500 αφηγήσεις Ελλήνων προσφύγων πρώτης και δεύτερης γενιάς που βίωσαν τον ξεριζωμό από τη γενέτειρά τους, παλαιές εφημερίδες και Άρθρα, δημοσιεύματα και αποδελτίωση του ημερήσιου και περιοδικού τύπου, 70 χάρτες, κυρίως της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, της Χαρτογραφικής Υπηρεσίας Στρατού, του Γ΄ Σώματος Στρατού, της Εποικιστικής Υπηρεσίας, κ.ά., καθώς και αυτοσχέδιους, χειρόγραφους χάρτες ιδιωτών.

Το ΙΑΠΕ βρίσκεται σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης με σκοπό τη δημιουργία και την υποστήριξη αποθετηρίου ψηφιακού περιεχομένου.
Η καταχώρηση του υλικού στο ψηφιακό αποθετήριο βρίσκεται σε εξέλιξη. Μέχρι σήμερα έχει καταχωρηθεί ο μεγαλύτερος όγκος των φωτογραφικών συλλογών και των καρτ ποστάλ. Με την ολοκλήρωσή του έργου αυτού το σύνολο του υλικού θα βρίσκεται σε ανοιχτή πρόσβαση καλύπτοντας τις ανάγκες σε πληροφόρηση της ακαδημαϊκής, επιστημονικής και γενικότερα της ερευνητικής κοινότητας. Το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού έχει εκδώσει μέχρι σήμερα 10 βιβλία ή πρακτικά συνεδρίων τα οποία διατίθενται για πώληση.

Δευτέρα έως Παρασκευή, ώρες 9.00 π.μ. – 2.00 μ.μ..
Δεν λειτουργεί το Σάββατο, την Κυριακή και τις επίσημες αργίες.

Η πρόσβαση στο αρχειακό υλικό είναι ελεύθερη για το κοινό και την ερευνητική κοινότητα. Για τη μελέτη του υλικού απαιτείται:
Αίτηση Ερευνητή: Συμπλήρωση ειδικού εντύπου με τα στοιχεία του ενδιαφερομένου και το θέμα της έρευνας.
Ραντεβού: Συστήνεται ο προγραμματισμός επίσκεψης μέσω τηλεφώνου ή email, ειδικά για τη χρήση του οπτικοακουστικού υλικού.
Περιορισμοί: Η πρόσβαση σε ορισμένες προφορικές μαρτυρίες ενδέχεται να υπόκειται σε περιορισμούς βάσει του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων ή ειδικών όρων που έθεσαν οι δωρητές/πληροφορητές

Ο φορέας στεγάζεται στην οδό Ανδρέα Παπανδρέου 29Α στην Καλαμαριά. Είναι προσβάσιμος με τις αστικές συγκοινωνίες.

Η Βιβλιοθήκη του ΙΑΠΕ λειτουργεί ως αναγνωστήριο και όχι ως δανειστικό τμήμα. Αριθμεί 4.300 τίτλους βιβλίων στα οποία οι ενδιαφερόμενοι ερευνητές έχουν πρόσβαση και άδεια μερικής φωτοτύπησης, αφού συμπληρώσουν τη σχετική αίτηση. Αίθουσα μελέτης - ειδικός χώρος αναγνωστηρίου με δυνατότητα χρήσης προσωπικού φορητού υπολογιστή.

Τύποι Αναπαραγωγής: Παρέχονται φωτοτυπίες εγγράφων και ψηφιακά αντίγραφα (φωτογραφιών ή ηχητικών αποσπασμάτων) σε USB ή μέσω email.
Όροι: Η αναπαραγωγή επιτρέπεται για ερευνητική και ιδιωτική χρήση. Για σκοπούς δημοσίευσης (έντυπης ή ηλεκτρονικής), απαιτείται έγγραφη άδεια από τη διεύθυνση του ΙΑΠΕ και αναφορά της πηγής.

Βιβλιοθήκη, αίθουσα πολιτιστικών εκδηλώσεων «Προποντίδα», δύο αρχειοστάσια, γραφεία, χώρο εκδηλώσεων

ΔΙΠΠΕΦΔΑ
ISO 8601

2/3/2026

• Ελληνικά
• Αγγλικά

• Ελληνικό
• Λατινικό

https://iape.org.gr/

Κωνσταντίνα Τσούγκρα