Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης

• Hellenic Literary and Historical Archive of the Cultural Foundation of the National Bank of Greece

• ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ

• Ιδιωτικό

Το ΕΛΙΑ ιδρύθηκε το 1980 από τον Μάνο Χαριτάτο και τον Δημήτρη Πόρτολο, με τη μορφή μη κερδοσκοπικού σωματείου. Το 1997 ξεκίνησε η λειτουργία του ΕΛΙΑ και στη Θεσσαλονίκη. Από το 2009 αποτελεί τμήμα του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ).

Αθήνα (Πλάκα) και Θεσσαλονίκη (Βίλα Καπαντζή)

Το ΕΛΙΑ διαχειρίζεται ένα εξαιρετικά ευρύ φάσμα υλικού που καλύπτει τον 19ο και 20ό αιώνα:
Χειρόγραφα & Προσωπικά Αρχεία: Λογοτεχνών, πολιτικών, καλλιτεχνών και επιστημόνων.
Εταιρικά & Οικονομικά Αρχεία: Αρχεία βιομηχανιών, εμπορικών οίκων και τραπεζών.
Οπτικοακουστικό Υλικό: Φωτογραφίες (πάνω από 300.000), αρνητικά, καρτ-ποστάλ και ηχητικά αρχεία.
Εφήμερα: Αντικείμενα καθημερινότητας, διαφημίσεις, ετικέτες προϊόντων, εισιτήρια, προγράμματα θεάτρων.
Τύπος: Σπάνιες εφημερίδες και περιοδικά του 19ου αιώνα.

Το ΕΛΙΑ στην Αθήνα στεγάζεται στην Πλάκα, στην οδό Αγίου Ανδρέου 5 και Αγίου Ανδρέου 4, στη Θεσσαλονίκη στεγάζεται στη βίλα Καπαντζή στην οδό Βασιλίσσης Όλγας 108.

Στο τμήμα αρχείων φυλάσσονται περισσότερα από 1.300 αρχεία. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν αρχεία της Επανάστασης του 1821, αρχεία πρωθυπουργών, καθώς και αρχεία λογοτεχνών.
Υπάρχει το τμήμα ελληνισμού Αιγύπτου και το στο τμήμα παραστατικών τεχνών φυλάσσονται αρχεία και έντυπα που αφορούν την ελληνική καλλιτεχνική παραγωγή στο θέατρο, τον κινηματογράφο, τη μουσική και τον χορό από τον 19ο αιώνα ως σήμερα.
Το Φωτογραφικό Αρχείο, με 400.000 φωτογραφίες από τα μέσα του 19ου και μέχρι το τέλος του 20ού αιώνα, περιλαμβάνει πορτρέτα διακεκριμένων μορφών της πολιτικής, λογοτεχνικής, καλλιτεχνικής και οικονομικής ζωής, αλλά και αγνώστων, σε όλες τις εκφάνσεις του καθημερινού βίου, τοπία από όλη την επικράτεια, εικόνες από τα κρίσιμα ιστορικά γεγονότα (Βαλκανικοί, Μικρασιατική Εκστρατεία, Αλβανικό Μέτωπο, Δεκεμβριανά κ.ά.), αρχεία επαγγελματιών και ερασιτεχνών φωτογράφων. Στο Φωτογραφικό Αρχείο περιλαμβάνεται και η συλλογή περισσότερων από 10.000 καρτ-ποστάλ.
Το τμήμα εφήμερων τεκμηρίων διασώζει χαρτώα τεκμήρια που κατασκευάστηκαν για να εξυπηρετήσουν έναν συγκεκριμένο σκοπό, χωρίς την πρόθεση να διατηρηθούν μετά τη χρήση τους, όπως ετικέτες, εισιτήρια, μετοχές και ομολογίες, διπλώματα, προεκλογικές αφίσες, διαφημιστικό υλικό κ.ά. τα οποία ξεπερνούν τις 10.000.
Η Βιβλιοθήκη του ΕΛΙΑ περιέχει περισσότερους από 100.000 τίτλους βιβλίων, περιοδικών, ημερολογίων και εφημερίδων καλύπτοντας την εκδοτική δραστηριότητα του19ου και 20ού αιώνα.
Η συλλογή χαρτών του ΕΛΙΑ περιλαμβάνει περισσότερα από 2.000 φύλλα χαρτών της περιόδου 1830-1950, κυρίως του ελλαδικού και του βαλκανικού χώρου.

Κατάλογος και αρχειακές περιγραφές των αρχείων του ΕΛΙΑ: http://www.elia.org.gr/archives-collections/archives/

Κατάλογος αρχείων του τμήματος Παραστατικών Τεχνών: http://www.elia.org.gr/archives-collections/department-of-performing-arts/#catalogue

Ηλεκτρονικός κατάλογος της Βιβλιοθήκης (OPAC) http://www.elia.org.gr/library/catalogue/

Οι ψηφιοποιημένες συλλογές που περιλαμβάνουν πάνω από 100.000 τεκμήρια (φωτογραφίες, καρτ ποστάλ, χάρτες, θεατρικά προγράμματα, παρτιτούρες μουσικής, εφήμερα, περιοδικά και εφημερίδες) http://www.elia.org.gr/digitized-collections/collections-tour/

Δευτέρα έως Παρασκευή, 09:30 – 14:30 (κατόπιν συνεννόησης για ερευνητές).

Η προσέλευση στα αναγνωστήρια (Αθήνα και Θεσσαλονίκη) γίνεται κατόπιν ραντεβού με τον υπεύθυνο της εκάστοτε συλλογής.
Η πρόσβαση στη Βιβλιοθήκη είναι δωρεάν και απαιτεί εγγραφή με την επίδειξη αστυνομικής ταυτότητας. Για τα αρχειακά τμήματα, απαιτείται η συμπλήρωση ειδικού δελτίου ερευνητή.

Σταθμοί του Μετρό: Σύνταγμα και Μοναστηράκι.

Το επιστημονικό προσωπικό είναι δίγλωσσο (Ελληνικά, Αγγλικά), ενώ σε ορισμένα τμήματα (π.χ. Αρχείο Αιγυπτιώτη Ελληνισμού) υπάρχει δυνατότητα υποστήριξης σε Γαλλικά ή Ιταλικά.
Οι αρχειονόμοι και βιβλιοθηκονόμοι παρέχουν επιτόπια συμβουλευτική για τη χρήση των ευρετηρίων και τον εντοπισμό συναφούς υλικού σε άλλες συλλογές.

Περιορισμένη και επιλεκτική αναπαραγωγή του υλικού επιτρέπεται μόνο με φωτογράφηση των τεκμηρίων από τους ερευνητές, ύστερα από συνεννόηση με τους υπευθύνους των αρχείων. Στην περίπτωση αυτή οι ερευνητές πρέπει να συμπληρώνουν το δελτίο αναπαραγωγής αρχειακού υλικού. Η φωτογράφιση επιτρέπεται σε ποσοστό 10% της κάθε αρχειακής ενότητας. Ο ερευνητής υποχρεούται να έχει μαζί του το καλώδιο της ψηφιακής μηχανής, ώστε να μπορεί να γίνεται ο έλεγχος από τον υπεύθυνο της συλλογής.
Μέρος του υλικού του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ υπόκειται στις διατάξεις περί πνευματικών δικαιωμάτων του δημιουργού, των κληρονόμων ή τρίτων προσώπων τα οποία κατέχουν τα δικαιώματα αυτά. Σε κάθε περίπτωση ο ερευνητής που θέλει να δημοσιεύσει ανέκδοτο υλικό οφείλει αρχικά να ενημερώσει εγγράφως τη διεύθυνση του ΜΙΕΤ. Στη συνέχεια ο ερευνητής πρέπει να αναζητήσει με δική του ευθύνη τους κατόχους των πνευματικών δικαιωμάτων και, αν υπάρχουν, να λάβει τη σχετική άδεια (βλ. νόμος 2121/1993).

Η δημοσίευση εικόνας αρχειακού τεκμηρίου πρέπει να συνοδεύεται απαραίτητα από τη γνωστοποίηση προέλευσης, με την ένδειξη: ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, καθώς και την επιμέρους συλλογή. (π.χ., Τμήμα Αρχείων, Φωτογραφικό Αρχείο, Συλλογή Καρτ Ποστάλ κ.λπ.).

Οι ερευνητές δεσμεύονται να μην κάνουν παράνομη χρήση του αρχειακού υλικού του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ όταν αυτό περιέχει ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα (δεδομένα που αφορούν τη φυλετική ή εθνική προέλευση, τα πολιτικά φρονήματα, τις θρησκευτικές και φιλοσοφικές πεποιθήσεις, την ερωτική ζωή, κτλ.). Σε αυτές τις περιπτώσεις το ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ συνιστά την επικοινωνία με την Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων και δεν φέρει καμία ευθύνη για τυχόν παραβάσεις της σχετικής νομοθεσίας κατά την εκπόνηση μελετών που βασίζονται στην επεξεργασία υλικού προερχόμενου από τις συλλογές του (βλ. νόμος 2472/1997).

ISDIAH - International Standard for Describing Institutions with Archival Holdings, 1st ed., International Council on Archives, 2008.
Διεθνές Πρότυπο Περιγραφής Φορέων Διατήρησης Αρχείων – ΔΙΠΠΕΦΔΑ.

Δημιουργία: 2/3/2026

Ιστοσελίδα του ΕΛΙΑ http://www.elia.org.gr/

Ασβεστοπούλου, Μαρία