Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης (ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ)

• Hellenic Literary and Historical Archive of the Cultural Foundation of the National Bank of Greece

• Ιδιωτικό

Το ΕΛΙΑ ιδρύθηκε το 1980 από τον Μάνο Χαριτάτο και τον Δημήτρη Πόρτολο, με τη μορφή μη κερδοσκοπικού σωματείου. Το 1997 ξεκίνησε η λειτουργία του ΕΛΙΑ και στη Θεσσαλονίκη. Από το 2009 αποτελεί τμήμα του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ).Το ΕΛΙΑ είναι μία από τις βασικότερες εστίες προαγωγής και παραγωγής έρευνας στο χώρο των ανθρωπιστικών σπουδών. Κατέχει τον μεγαλύτερο αριθμό αρχείων ιστορικών προσώπων και προσώπων των γραμμάτων και τεχνών, σε σύγκριση με οποιονδήποτε ομοειδή φορέα. Από την αρχή, το ΕΛΙΑ διαφοροποιήθηκε γιατί δεν συνέλλεγε μόνο "υψηλή" ιστορία (επίσημα έγγραφα κράτους), αλλά εστίασε στην καθημερινή ζωή και τον πολιτισμό. Άρχισαν να συγκεντρώνουν: αρχεία λογοτεχνών και προσωπικοτήτων, εμπορικά και βιομηχανικά αρχεία, εφήμερα (εισιτήρια, συσκευασίες προϊόντων, διαφημίσεις), θεωρώντας τα πολύτιμα ιστορικά τεκμήρια.

Με κεντρικά κτίρια στην Αθήνα (Πλάκα) και τη Θεσσαλονίκη (Βίλα Καπαντζή), καλύπτει την ηπειρωτική και νησιωτική Ελλάδα. Η συλλογή χαρτών του (1830-1950) εστιάζει στον ελλαδικό και βαλκανικό χώρο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον Ελληνισμό της Αιγύπτου. Το τμήμα αυτό θεωρείται μοναδικό, με σημαντικότερο απόκτημα το αρχείο της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξάνδρειας. Πολιτισμικά, το ΕΛΙΑ λειτουργεί ως ο "θεματοφύλακας" της νεότερης ελληνικής ταυτότητας, καλύπτοντας την πνευματική παραγωγή του 19ου και 20ού αιώνα ενώ τεκμηριώνει την ιστορία του ελληνικού θεάτρου, του κινηματογράφου και της μουσικής καθώς και είναι πρωτοπόρο στη συλλογή "εφήμερων" τεκμηρίων. Αντί να εστιάζει μόνο σε "μεγάλα" γεγονότα, αναδεικνύει την κουλτούρα της καθημερινότητας (διαφημίσεις, ετικέτες, εισιτήρια), προσφέροντας μια ολιστική εικόνα της ελληνικής κοινωνίας.

Το 1980 ιδρύθηκε ως μη κερδοσκοπικό σωματείο (Ιδιωτικού Δίκαιο) και διοικούνταν από καταστατικό και μέλη, χωρίς να αποτελεί κρατική υπηρεσία. Από το 2009 αποτελεί πλέον Τμήμα του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ). Το ΜΙΕΤ είναι ένα κοινωφελές ίδρυμα ιδιωτικού δικαίου, το οποίο διέπεται από τις διατάξεις περί ιδρυμάτων και τον δικό του οργανισμό λειτουργίας.

Από το 2009, το ΕΛΙΑ δεν διαθέτει πλέον δικό του ανεξάρτητο Διοικητικό Συμβούλιο, αλλά υπάγεται στη διοίκηση του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ) που με την σειρά του διοικείται από εννεαμελές διοικητικό συμβούλιο με πρόεδρο των πρόεδρο της Εθνικής Τραπέζης. Το ΕΛΙΑ χωρίζεται στα εξής τμήματα: Βιβλιοθήκη και Εφήμερα, Ιστορικά Αρχεία, Αρχεία Λογοτεχνίας, Φωτογραφικό Αρχείο,Αρχείο Ελληνισμού Αιγύπτου και Συλλογή Χαρτών,Αρχεία Παραστατικών Τεχνών και το ΕΛΙΑ Θεσσαλονίκης.

Το ΕΛΙΑ διαχειρίζεται ένα εξαιρετικά ευρύ φάσμα αρχειακού υλικού που καλύπτει δύο αιώνες νεότερης ελληνικής ιστορίας (19ος - 20ός αι.) καθώς και μία εξαιρετική βιβλιοθήκη .
Η πολιτική προσκτήσεων του ΕΛΙΑ περιλαμβάνει κυρίως δωρεές από ιδιώτες, συλλέκτες ή κληρονόμους και αγορές.

Το κτίριο που στεγάζεται το ΕΛΙΑ από το 1991 είναι ένα νεοκλασικό κτίριο κατασκευής του 1925 στο κέντρο της παλιάς Αθήνας , στην Πλάκα στην οδό Αγίου Ανδρέου 5. Το κτίριο έχει αποκατασταθεί πλήρως για να φιλοξενήσει τις ανάγκες ενός σύγχρονου αρχείου με την αγορά του να έχει καλυφθεί από δύο δημοπρασίες έργων τέχνης τα οποία προσέφεραν καλλιτέχνες και φίλοι του ΕΛΙΑ. Στεγάζει το Τμήμα Αρχείων, τη Βιβλιοθήκη, το Φωτογραφικό Αρχείο και το Τμήμα Εφήμερων. Διαθέτει αναγνωστήριο για τους ερευνητές, όπου η ατμόσφαιρα συνδυάζει την ιστορικότητα του χώρου με την επιστημονική μελέτη. Το παράρτημα της Θεσσαλονίκης στεγάζεται σε ένα από τα πιο εντυπωσιακά κτήρια της πόλης, στη Βασιλίσσης Όλγας 108. Η Βίλα Καπαντζή χτίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα (περίπου το 1893) από τον εύπορο τραπεζίτη Μεχμέτ Καπαντζή. Είναι ένα κτήριο με τεράστια ιστορική σημασία, καθώς εκεί υπέγραψε ο Ελευθέριος Βενιζέλος τη συνθήκη με τη Σερβία το 1913.

Το απόθεμά του περιλαμβάνει:
Περισσότερα από 1.300 αρχεία (προσωπικά αρχεία λογοτεχνών, πολιτικών, καλλιτεχνών και ιστορικών προσώπων).
Έντυπο υλικό: 100.000 τίτλοι βιβλίων και 10.000 τίτλοι εφημερίδων/περιοδικών.
Οπτικοακουστικό και Χαρτογραφικό υλικό: 400.000 φωτογραφίες, 10.000 καρτ-ποστάλ και 2.000 φύλλα χαρτών.
Εφήμερα τεκμήρια: Πάνω από 10.000 αντικείμενα καθημερινότητας (ετικέτες, αφίσες, εισιτήρια).

Κατάλογος ΕΛΙΑ: https://www.elia.org.gr/archives-collections/archives/
OPAC Βιβλιοθήκης: https://www.elia.org.gr/library/catalogue/
Τμήμα Παραστατικών Τεχνών: https://www.elia.org.gr/archives-collections/department-of-performing-arts/#catalogue
Ψηφιοποιημένη Συλλογή-Γενική Αναζήτηση: https://www.elia.org.gr/digitized-collections/collections-tour/

Βιβλιοθήκη και Εφήμερα: Τρίτη-Παρασκευή 9.00-14.00

Η πρόσβαση στα τμήματα του ΕΛΙΑ είναι ελεύθερη κατόπιν ραντεβού
Κανονισμός λειτουργίας των αναγνωστηρίων του ΕΛΙΑ: https://www.elia.org.gr/visit-research/regulationreading/
Κανονισμοί αναπαραγωγής: https://www.elia.org.gr/visit-research/player-rules/

Ο φορέας διαθέτει πλήρως οργανωμένα Αναγνωστήρια τόσο στην Αθήνα (Πλάκα) όσο και στη Θεσσαλονίκη (Βίλα Καπαντζή) με τους ερευνητές να έχουν πρόσβαση σε ειδικά διαμορφωμένες αίθουσες μελέτης αρχειακού υλικού και εντύπων. Επιπλέον παρέχονται θέσεις εργασίας με ηλεκτρονικούς υπολογιστές για την πρόσβαση στους ψηφιακούς καταλόγους και το ψηφιοποιημένο απόθεμα. Υπάρχει επίσης δυνατότητα χρήσης μηχανημάτων ανάγνωσης μικροταινιών (microfilms) για παλαιό τύπο. Το αρχείο στελεχώνεται από εξειδικευμένους επιστήμονες (ιστορικούς, αρχειονόμους, βιβλιοθηκονόμους) με την εξυπηρέτηση να γίνεται στα Ελληνικά και στα Αγγλικά, καθώς ο φορέας δέχεται μεγάλο αριθμό ερευνητών από το εξωτερικό. Το προσωπικό καθοδηγεί τους ερευνητές στη χρήση των ευρετηρίων και των καταλόγων (έντυπων και ηλεκτρονικών).

Η αναπαραγωγή του υλικού επιτρέπεται μόνο με φωτογράφηση των τεκμηρίων από τους ερευνητές, ύστερα από συνεννόηση με τους υπευθύνους των αρχείων σε επιλεκτικές περιπτώσεις. Οι τιμές χρέωσης περιλαμβάνουν την εργασία του υπεύθυνου για την εξυπηρέτησή, το κόστος του μέσου και της αναπαραγωγής περιλαμβανομένου του Φ.Π.Α. 23%, καθώς και τα δικαιώματα χρήσης του υλικού, όπως τα έχει ορίσει το ΕΛΙΑ. Τα τέλη είναι για μία και μοναδική χρήση. Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας δεν εκχωρούνται.
Κανονισμοί αναπαραγωγής: https://www.elia.org.gr/visit-research/player-rules/

Ο χώρος της βιβλιοθήκης είναι ανοικτός στο κοινό τις ημέρες που αναφέρονται στο Ωράριο Λειτουργίας.
Για την πρόσβαση στους άλλους χώρους του ΕΛΙΑ απαιτείται ραντεβού

Η αναπαραγωγή τεκμηρίων που εμπίπτουν στον νόμο περί πνευματικών δικαιωμάτων απαιτεί την έγγραφη άδεια του δημιουργού ή των κληρονόμων του. Δεν επιτρέπεται η φωτοτύπηση σπάνιων, πολύτιμων ή εύθραυστων τεκμηρίων (π.χ. χειρόγραφα). Σε αυτές τις περιπτώσεις προσφέρεται αποκλειστικά ψηφιακή φωτογράφιση από το εξειδικευμένο προσωπικό του ΕΛΙΑ. Κατά κανόνα, δεν επιτρέπεται η χρήση προσωπικών φωτογραφικών μηχανών ή σαρωτών (scanners) από τους ερευνητές εντός του αναγνωστηρίου χωρίς ειδική άδεια.

2026

• Ελληνικά

• Ελληνικό

https://www.elia.org.gr/

Δέσποινα Δοξάκη 22013