Ιστορικό Αρχείο Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού

• ΔΕΗ Α.Ε. - Διεύθυνση Επικοινωνίας - Κλάδος Ιστορικού Αρχείου
• Ιστορικό Αρχείο ΔΕΗ

• Εθνικό

Στόχος του είναι η διατήρηση της βιομηχανικής κληρονομιάς της ΔΕΗ, η διάσωση των ιστορικών της αρχείων και του ιστορικού μηχανολογικού εξοπλισμού, η γνώση και η ανάδειξη της ιστορίας της.
Το 1991 πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών η πρώτη προσπάθεια καταγραφής, ταξινόμησης και μελέτης του αρχείου της ΔΕΗ κυρίως χάρη στις επίπονες προσπάθειες του προϊσταμένου του κ. Παπαγιαννακόπουλου. Συνολικά, το 1991 το Ιστορικό Αρχείο περιελάμβανε 132.000 φακέλους και 244 τόμους εφημερίδων αφορώντας αρχειακό υλικό ιδιωτικών, δημοτικών και κοινοτικών ηλεκτρικών εταιριών, που λειτουργούσαν σ’ ολόκληρη τη χώρα, έως την δεκαετία του 1950 όποτε και εξαγοράστηκαν από την ΔΕΗ.

Το 2002, ο Διοικητής της ΔΕΗ, κ. Δημήτρης Παπούλιας, καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών, ξεκίνησε την προσπάθεια για την ίδρυση του Ιστορικού Αρχείου, καθώς κατανοούσε την πολιτισμική και ιστορική αξία του αρχειακού υλικού. Σε συνεργασία με τον ιστορικό κ. Βασίλη Παναγιωτόπουλο, Διευθυντή του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Ερευνών στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, προχωρούν στην ίδρυση Ιστορικού Αρχείου της ΔΕΗ αναθέτοντας στον Τομέα Αρχείων την επιμέλεια, τήρηση και οργάνωση όλων των αρχείων της ΔΕΗ και, ειδικότερα, τη συγκρότηση του Ιστορικού της Αρχείου. Τότε ξεκινάει ουσιαστικά ο σχεδιασμός της διάσωσης, αποτίμησης και αξιοποίησης του τεράστιου όγκου των αρχείων της ΔΕΗ που συνθέτουν την ιστορική μνήμη του εξηλεκτρισμού της χώρας. Ωστόσο, η πανελλαδική εμβέλεια της επιχείρησης, αλλά και η ποικιλομορφία των δραστηριοτήτων της, καθιστούσαν το έργο εξαιρετικά δύσκολο και χρονοβόρο.

Ο Τομέας Αρχείων λειτούργησε αρχικά με την συμβολή και αποκλειστική εργασία δύο επιστημονικών συνεργατών, της Μαρίας Μαυροειδή ιστορικού-βιομηχανικής αρχαιολόγου και της αρχειονόμου Φλώρας Αναστασίου με αποκλειστική μέριμνα αφενός τη συγκρότηση του Ιστορικού Αρχείου με την μεταφορά του αρχειακού υλικού από το Γενικό Αρχείο, και αφετέρου τη συγκρότηση του Αρχείου Προφορικών Μαρτυριών από τα παλαιά στελέχη της ΔΕΗ. Ένας επιπλέον άξονας, ήταν η διάσωση της βιομηχανικής κληρονομιάς της ΔΕΗ, δηλαδή η διατήρηση και η αποκατάσταση των ιστορικών κτηρίων και του μηχανολογικού εξοπλισμού που σχετίζονται με τη βιομηχανική δραστηριότητά της ΔΕΗ, καθώς και με την εξέλιξη της τεχνολογίας και των μεθόδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Σή΄μερα, το Ιστορικό Αρχείο ΔΕΗ, το οποίο διασώζει την ιστορία της μεγαλύτερης παραγωγικής και δημόσιας επιχείρησης της χώρας και τη μνήμη των ανθρώπων της διατηρώντας περίπου 30.000 τρέχοντα μέτρα φακέλων.

Επικεντρώνεται σε τεκμήρια που αφορούν την ίδρυση της επιχείρησης, τον εξηλεκτρισμό της χώρας, την κατασκευή μεγάλων έργων (φράγματα, εργοστάσια), καθώς και προσωπικά αρχεία στελεχών.

Νόμος 1040 ΦΕΚ Α΄76/3.4.1980, «Περί της διά μικροφωτογραφιών τηρήσεως των Αρχείων της Δημοσίας Επιχειρήσεως Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ) και της αποδεικτικής ισχύος των εκ των μικροφωτογραφιών εξαγομένων αντιγράφων».

Το Ιστορικό Αρχείο ΔΕΗ εντάσσεται στον Τομέα Αρχείων και Βιομηχανικής Κληρονομιάς της Διεύθυνσης Εταιρικών Σχέσεων και Επικοινωνίας/ ΔΕΗ Α.Ε.

Η ΔΕΗ διατήρησε ενιαία τα αρχεία της, σε αντίθεση με άλλους οργανισμούς, κατά τη δημιουργία των υπηρεσιών ιστορικών αρχείων. Ο Τομέας Αρχείων και Βιομηχανικής Κληρονομιάς διαχειρίζεται παράλληλα το γενικό αρχείο και το ιστορικό αρχείο της ΔΕΗ προβαίνοντας σε αποχαρακτηρισμούς του αρχειακού, υλικού όταν ο χρόνος διατήρησης λήγει, και μεταφέροντας το στο Ιστορικό Αρχείο.
Το προσωπικό του Ιστορικού Αρχείου έχει την ευθύνη της αρχειακής πολιτικής της εταιρίας και υπό την εποπτεία του τον έλεγχο, μελέτη, αξιολόγηση και εκκαθάριση των γενικών υπηρεσιακών αρχείων.
Στην πρώτη φάση (1991-2002) υπήρχε μια απλή ταξιθέτηση βάσει της σειράς παράδοσης χωρίς να καταγράφονται αναλυτικές πληροφορίες. Από το 2002 και έπειτα υπάρχει μια πιο ενδελεχής τεκμηρίωση του υλικού με τη συμπλήρωση καταλόγων και ευρετηρίων χρησιμοποιώντας τα διεθνή αρχειονομικά πρότυπα.

Ήδη από το 1972-1973 τα αρχεία ορισμένων Διευθύνσεων της ΔΕΗ, κυρίως έγγραφα της Γενικής Διεύθυνσης, της Διεύθυνσης Εκμετάλλευσης Διανομής, της Διεύθυνσης Οικονομικών Λειτουργιών, της Διεύθυνσης Προσωπικού κ.ά., από την αρχή της ίδρυσής της το 1950, μεταφέρθηκαν στην οδό Μηνοδότου 8 στην Ακαδημία Πλάτωνος στην Αθήνα. Το κτίριο είχε την ταμπέλα "Γενικό Αρχείο ΔΕΗ", αλλά αποτελούσε περισσότερο έναν αποθηκευτικό χώρο παρά στέγαζε ένα "ιστορικό αρχείο", καθώς οι συνθήκες του κτιρίου δεν ανταποκρίνονταν στις απαιτούμενες προϋποθέσεις.
Μετά το 1993, μέρος του υλικού μεταφέρεται στο παλιό εργοστάσιο της ΔΕΗ στο Νέο Φάληρο, στη συμβολή των οδών Σολωμού 1 & Δημητρίου Φαληρέως, σε κακές αρχειακές συνθήκες μέσα στην υγρασία και τη σκόνη.
Από το 2002, το Ιστορικό Αρχείο της ΔΕΗ στεγάζεται στην οδό Χαλκοκονδύλη 32, στο κτίριο της Κεντρικής Διοίκησης, αλλά διατηρεί τόσο το τριώροφο κτίριο της Μηνοδότου 8 και παράλληλα μικρότερα αρχειοστάσια από τα οποία αντλείται υλικό για τους ερευνητές.

Στην ιδιοκτησία του Ιστορικού Αρχείου ΔΕΗ έχουν περιέλθει σήμερα και πολύ παλαιότερα αρχεία, μεταξύ αυτών και ένα σημαντικό μέρος του αρχειακού υλικού ιδιωτικών, Δημοτικών και Κοινοτικών ηλεκτρικών εταιριών, που λειτουργούσαν σ’ ολόκληρη τη χώρα, έως την δεκαετία του 1950 και εξαγοράστηκαν από την Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού, αμέσως μετά την δημιουργία της.
Το Ιστορικό Αρχείο ΔΕΗ περιλαμβάνει:

Αρχεία Παλαιών Ηλεκτρικών Εταιρειών: αρχειακό υλικό των εταιρείων εξηλεκτρισμού πριν την ίδρυση της ΔΕΗ όπως η Ελληνική Ηλεκτρική Εταιρεία, η Ηλεκτρική Εταιρεία Αθηνών-Πειραιώς και η Εταιρεία Τροχιοδρόμων και Εξηλεκτρισμού Θεσσαλονίκης.

Αρχείο Βιομηχανικών Καταναλωτών: φάκελοι ανά βιομηχανία με ποικίλες πληροφορίες τόσο για την ηλεκτροδότηση της κάθε εγκατάστασης όσο και για την ίδια την επιχείρηση (καταστατικά, συμφωνητικά παροχής ηλεκτρικού ρεύματος, αλληλογραφία της ηλεκτρικής εταιρείας με τον πελάτη σχετικά με την τιμή του ρεύματος, σχέδια εργοστασίων, λογαριασμοί ρεύματος κ.ά.).

Αρχείο Προφορικών Μαρτυριών: προφορικές μαρτυρίες παλαιών στελεχών και εργαζομένων, που φωτίζουν πλευρές της δράσης και εξέλιξής της με τρόπο που δεν καταγράφεται στις γραπτές πηγές αλλά τις εμπλουτίζει.

Φωτογραφικό Αρχείο ΔΕΗ: αποτυπώσεις από τα εργοστάσια και την καθημερινότητα της εργασίας και της ζωής των εργαζομένων στην ΔΕΗ.

Αρχείο Ιστορικού Μηχανολογικού Εξοπλισμού της ΔΕΗ: κτιρίων, μηχανημάτων και μηχανολογικού εξοπλισμού που χρησιμοποιήθηκαν στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στα εργοστάσια της ΔΕΗ.

Συλλογή έργων τέχνης

Υπάρχουν κατάλογοι και ευρετήρια διαθέσιμα στο Αναγνωστήριο του Ιστορικού Αρχείου ΔΕΗ για τη χρήση των ερευνητών.
Οι πρώτες προσκτήσεις του 1991 περιγράφονται αναλυτικά στη δημοσίευση: Σαμίου, Δ. (1993). Το γενικό αρχείο της ΔΕΗ. Μνήμων, 15, 311–316. https://doi.org/10.12681/mnimon.483.

Δευτέρα ως Παρασκευή, 9:00 - 14:00, κατόπιν ραντεβού.

Ανοιχτό στο κοινό, ερευνητές και φοιτητές. Η πρόσβαση σε ορισμένα έγγραφα ενδέχεται να περιορίζεται από τη νομοθεσία περί προσωπικών δεδομένων (GDPR) ή εταιρικού απορρήτου.
Σύμφωνα με την πολιτική του Ιστορικού Αρχείου υπάρχει δυνατότητα πρόσβασης ακόμα και σε αρχειακές ενοτήτες που δεν είναι πλήρως ταξινομημένες.

Οι εγκαταστάσεις ει΄ναι προσβάσιμες σε ΑμΕΑ.

Δυνατότητα επιτόπιας έρευνας στα δύο αρχειοστάσια, κατόπιν αίτησης του ερευνητή.
Το Ιστορικό Αρχείο δε διαθέτει δικτυακό τόπο, αλλά υπάρχει πρόσβαση στις περιγραφές του αρχειακού υλικού από το Εθνικό Ευρετήριο Αρχείων.

Αναπαραγωγή κρατώντας σημειώσεις.
Αίτηση παραχώρησης δικαιώματος χρήσης αρχειακού υλικού σε περίπτωση δημοσίευσης κάποιο τεκμηρίου.

Δυο αναγνωστήρια, το πρώτο στην οδό Μηνοδότου 8 και το δεύτερο στην οδό Χαλκονδύλη 32.

ISDIAH - International Standard for Describing Institutions with Archival Holdings, 1st ed., International Council on Archives, 2008.
Διεθνές Πρότυπο Περιγραφής Φορέων Διατήρησης Αρχείων – ΔΙΠΠΕΦΔΑ.

Μάρτιος 2026

• Ελληνικά

• Ελληνικό

Καρέλης, Δ. Β. (2024). Η ιστορία της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ), μέσα από αρχεία και πηγές [Αδημοσίευτη διπλωματική εργασία]. Αθήνα: Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.
Μαυροειδή, Μ. (2015). Η πολύβουη πειραϊκή βιομηχανία μέσα από το Ιστορικό Αρχείο ΔΕΗ. Σε Ε. Κρεμμυδά (Πρόεδρος), Φορείς και διαθεσιμότητες αρχειακού υλικού ΙΙ [Εισήγηση] Αρχεία και πηγές της οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας του Πειραιά, Πειραιάς.
Σαμίου, Δ. (1993). Το γενικό αρχείο της ΔΕΗ. Μνήμων, 15, 311–316. https://doi.org/10.12681/mnimon.483.

Σύνταξη: Δέσποινα Βαΐλου (Μάρτιος 2026).